BATI AKDENİZ TARIMSAL ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ

LİMON

 

        Dünyada Limon Yetiştiriciliği

Limonun anavatanının Hindistan’ın doğu Himalaya bölgesi olduğu tahmin edilmektedir.  Limonun ağaç kavununun melezi olduğu düşünülmektedir. Limon ağaçları, laymlardan sonra turunçgil tür ve çeşitleri içerisinde düşük sıcaklıklara en hassas olanıdır. Ticari limonların dağılışı ve başlıca üretim alanları en düşük sıcaklıkları -4˚C’nin üstünde olan yarı kurak ve kurak subtropik bölgeler arasında sınırlıdır. Limon genellikle kuzey ve güney yarımkürenin subtropik iklim bölgelerinde yetiştirilen bir türdür.

Limonlar dağınık taçlıdır ve 7-10 m büyüklükte taç oluşturabilirler. Limonların yeni gelişen yaprakları, sürgünleri ve çiçekleri mordur, ancak yaprak ayaları ve sürgünler olgunlaştıkça yeşile dönüşürler. Kanatçıklar iz halindedir ve neredeyse hiç yok gibidir. Limonlar turunçgiller içerisinde en açık renkli yapraklara sahip türdür. Yapraklarında ve meyvelerinde türe özgü bir aroma bulunur. Meyve şekli yuvarlak ile silindirik şekil arasında değişir ve genellikle meyve ucunda “meme” adı verilen bir çıkıntı bulunur. Ülkemizde limon çeşitlerinin olgunlaşma periyodu Ekim ayından Mart ayına kadar değişmektedir. Limon çeşitleri; Ekşi limonlar, Tatlı limonlar ve Limon Benzerleri) olmak üzere üç grupta incelenir. Ticari anlamda yetiştirilen limon çeşitleri Ekşi limonlar grubunun üyeleridir.

Dünya’da 2009 yılı verilerine göre 1.014.635 ha alanda 13.949.600 ton limon üretimi yapılmaktadır (Çizelge 1).

 

Çizelge 1. Dünya’da yıllara göre  limon yetiştiriciliği yapılan alan ve üretim miktarları.

Yıllar

Üretim Alanı (Ha)

Verim (ton/da)

Üretim Miktarı (Ton)

2004

834.662

1446,5

12.073.397

2005

761.467

1591,4

12.117.830

2006

967.484

1360,7

13.164.949

2007

979.573

1333,0

13.057.963

2008

1.019.231

1326,7

13.522.634

2009

1.014.635

1374,8

13.949.600

Dünya’da 2004-2009 yılları arasında limon yetiştiriciliği yapılan alanlarda yaklaşık % 21,6 artış olmasına rağmen, üretim miktarında yaklaşık % 15,5 oranında artış olmuştur (FAO 2010). 2009 yılı üretim rakamlarına göre önemli limon üreticisi ülkeler Çizelge.2’de verilmiştir (FAO 2010).

 

Çizelge 2. Önemli limon üreticisi ülkeler

SIRA NO

ÜLKE

ÜRETİM MİKTARI (ton)

1

Arjantin

1.260.000

2

Çin

1.017.166

3

ABD

827.350

4

Türkiye

783.587

5

İspanya

620.300

6

İtalya

522.700

7

Mısır

330.000

8

Güney Afrika

214.415

9

Peru

211.159

Türkiye’de Limon Yetiştiriciliği

       Türkiye’de 2004-2009 yılları arasında limon üretim alanı bakımından yaklaşık % 7,6 ‘lık bir artış olmasına rağmen üretim miktarı bakımından % 30,6’lık bir artış meydana gelmiştir (Çizelge 3).

Çizelge 3. Türkiye’de yıllara göre  limon yetiştiriciliği yapılan alan ile verim ve üretim
                  miktarları.

Yıllar

Üretim

Alanı (Ha)

Verim (ton/da)

Üretim Miktarı (Ton)

2004

196.670

3050,8

600.000

2005

200.000

3000,0

600.000

2006

208.000

3415,4

710.401

2007

208.200

3130,5

651.767

2008

209.300

3212,9

672.452

2009

211.600

3703,2

783.587

            Ülkemizin 2009 yılı limon üretiminin % 93’ü Akdeniz Bölgesi, % 6,9’u Ege Bölgesinde gerçekleştirilmektedir. Ülkemizin 2009 yılında 1.184.608 ton olan toplam turunçgil ihracatı içerisinde limonlar 412.089 ton ihracat rakamı ile ilk sırada yer almış olup, toplam turunçgil ihracatının yaklaşık % 34,8’ini  oluşturmaktadır. Limon ihracatı yapılan önemli ülkeler sırasıyla; Rusya Federasyonu, Suudi Arabistan, Ukrayna, Irak ve Romanya’dır.

Türkiye’de Limon Yetiştiriciliğine BATEM’in Katkısı

1934 yılında Enstitümüzün kurulmasıyla birlikte turunçgiller konusunda faaliyetlere başlanmış, ilk yıllarda turunçgil yetiştirme teknikleri ve standart çeşitlerin belirlenmesi konularında araştırmalar yapılmış, bu faaliyetlere üretim çalışmalarıyla devam etmiştir.

            1960 lı yıllara kadar Türkiye’nin turunçgil ithal eden bir ülke konumundan ihraç eden bir ülke haline gelmesinde Enstitümüzün çok önemli katkıları olmuştur.

            “Turuçgillerde Aşı gözü Seleksiyon-Sertifikasyon ve Çeşit Geliştirme Projesi” kapsamında Akdeniz Bölgesinden seçilen 136 birey üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda
4 İnterdonato limonu öne çıkmış ve bu bireyler Enstitümüz tarafından tescile sunulmuş ve tescil işlemlerine devam edilmektedir.

Enstitümüzde 1987 yılında FAO destekli bir proje ile Türkiye’de ilk olarak virüs ve virüs benzeri hastalıklardan temiz turunçgil aşı gözü ve sertifikalı fidan üretimi gerçekleştirilerek 1992 yılından itibaren dağıtımı gerçekleştirilen aşı gözü ve fidanlarla Hatay’dan İzmir’e kadar  Akdeniz ve Ege Bölgesi turunçgil bahçelerinin temiz fidanlarla kurulmasında Enstitümüzün çok önemli katkıları olmuştur ve Enstitümüzde yürütülmekte olan “Türkiye Turunçgil Çeşit Geliştirme Programı” ile bu çalışmaların sürekliliği sağlanmaktadır. 

Ülkemiz Milli Çeşit Listesi’nde yer alan ticari limon çeşitlerinin çoğunun çeşit sahibi olan Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, bu çeşitlerin Damızlık Ana Parsellerini kurmakla görevlendirilmiştir.

Enstitümüzde halen, “Çekirdeksiz ve Dikensiz Yerli Yuvarlak Limon Tiplerinin Belirlenmesi” projesi ile yeni limon çeşitlerinin ülkemize kazandırılması çalışmalarına devam edilmektedir.

Enstitümüz turunçgiller konusunda yürüttüğü ve yürütmekte olduğu çalışmalar ile 1934 yılından itibaren turunçgiller konusunda üstlenmiş olduğu misyonunu devam ettirmektedir.

LİMON ÇEŞİTLERİ

İNTERDONATO LİME LAMAS
KARALİMON KÜTDİKEN LİSBON
MEYER YEDİVEREN KIBRIS

 

İNTERDONATO

 

     
 

 

 

 

 

   

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

İnterdonat

Tescil Durumu

Tescilli

Hasat Dönemi

Eylül sonu-Ekim ayı ortası

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Yok

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

0

Muhafaza Durumu  

Yok

Ağaç Habitüsu

Yuvarlak taçlı, orta büyüklükte

Dikenlilik Durumu

Yok

Periyodisite Durumu

Var

Ekolojik Seçicilik

Özellikle Doğu Akdeniz Bölgesinde

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

10-12

Meyve Kabuk Rengi

Açık yeşil

Pürüzlülük

Yok

Meyve Ağırlığı (gr)

105-110 g

Kabuk Kalınlığı

İnce

Soyulabilirlik

Orta

Puflaşma

Var

Çekirdeklilik

Az çekirdekli (6-7)

Meyve Eti Rengi

Yeşilimsi sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi- İyi

Meyve Suyu Durumu

Düşük

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 150-200

Tüketim Şekli

Sıkmalık-Sofralık

Endüstride Kullanımı

 

 

 
    BAŞA DÖN
     

 

LİME

 

     
 

 

 

 

 

  

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

Lime

Tescil Durumu

Tescilsiz

Hasat Dönemi

Eylül-Ekim

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Yok

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

-1

Muhafaza Durumu  

Yok

Ağaç Habitüsu

Kuvvetli, dağınık taçlı,çalı formunda

Dikenlilik Durumu

Var

Periyodisite Durumu

Yok

Ekolojik Seçicilik

Yok

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

10-12

Meyve Kabuk Rengi

Yeşil

Pürüzlülük

Var

Meyve Ağırlığı (gr)

küçük

Kabuk Kalınlığı

İnce

Soyulabilirlik

orta

Puflaşma

Yok

Çekirdeklilik

Orta çekirdekli

Meyve Eti Rengi

Yeşilimsi sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi,aromalı

Meyve Suyu Durumu

Orta

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 120-150

Tüketim Şekli

 

Endüstride Kullanımı

 

 
    BAŞA DÖN
     

 

LAMAS

 

     
 

 

 

 

 

 

 

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

Lamas

Tescil Durumu

Tescilsiz

Hasat Dönemi

Kasım başı-Şubat

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Yok

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

0

Muhafaza Durumu  

Var

Ağaç Habitüsu

Güçlü ve verimli

Dikenlilik Durumu

Var

Periyodisite Durumu

Var

Ekolojik Seçicilik

Var

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

10-12

Meyve Kabuk Rengi

Koyu saman rengi

Pürüzlülük

Yok

Meyve Ağırlığı (gr)

110-120 g

Kabuk Kalınlığı

İnce

Soyulabilirlik

Zor

Puflaşma

Geç hast edildiğinde görülür.

Çekirdeklilik

Az çekirdekli

Meyve Eti Rengi

Sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi-İyi

Meyve Suyu Durumu

Sulu

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 130-150

Tüketim Şekli

Sıkmalık-Sofralık

Endüstride Kullanımı

 Var

 
    BAŞA DÖN
     

 

KARALİMON

 

     
 

 

 

  

 

 

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

Karalimon

Tescil Durumu

Tescilli

Hasat Dönemi

Kasım-Ocak ayı ortası

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Var

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

0

Muhafaza Durumu  

Var(10-12 C'de )

Ağaç Habitüsu

Orta büyüklükte

Dikenlilik Durumu

Yok

Periyodisite Durumu

Yok

Ekolojik Seçicilik

Yok

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

10-12

Meyve Kabuk Rengi

Limon sarısı

Pürüzlülük

Hafif pürüzlü

Meyve Ağırlığı (gr)

125-130 gr

Kabuk Kalınlığı

Orta kalınlıkta

Soyulabilirlik

Zor

Puflaşma

Geç hasat edildiğinde görülebilir.

Çekirdeklilik

Çok çekirdekli

Meyve Eti Rengi

Sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi, iyi

Meyve Suyu Durumu

Sulu

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 150-200

Tüketim Şekli

Sıkmalık-Sofralık

Endüstride Kullanımı

 

 
    BAŞA DÖN
     

 

KÜTDİKEN

 

     
 

 

 

  

 

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

Kütdiken

Tescil Durumu

Tescilli

Hasat Dönemi

Kasım-Şubat ayları

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Var

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

0

Muhafaza Durumu  

Var(10-12 C'de 9-12 ay)

Ağaç Habitüsu

Kuvvetli

Dikenlilik Durumu

Az dikenli

Periyodisite Durumu

Yok

Ekolojik Seçicilik

Yok

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

10-12

Meyve Kabuk Rengi

Açık yeşil sarı

Pürüzlülük

Yok

Meyve Ağırlığı (gr)

120-125 gr

Kabuk Kalınlığı

Kalın kabuklu

Soyulabilirlik

Zor

Puflaşma

Yok

Çekirdeklilik

Çok çekirdekli

Meyve Eti Rengi

Sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi,çok iyi

Meyve Suyu Durumu

Sulu

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 150-180

Tüketim Şekli

Sıkmalık-Sofralık

Endüstride Kullanımı

 

 
    BAŞA DÖN
     
 

LİSBON

 

     
 

 

 

 

 

 

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

Lisbon

Tescil Durumu

Tescilsiz

Hasat Dönemi

Aralık-Mart ayları

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Var

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

0

Muhafaza Durumu  

Yok

Ağaç Habitüsu

Kuvvetli büyür

Dikenlilik Durumu

Var

Periyodisite Durumu

Yok

Ekolojik Seçicilik

Yok

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

 10-12

Meyve Kabuk Rengi

Sarı

Pürüzlülük

Yok

Meyve Ağırlığı (gr)

100-110 gr

Kabuk Kalınlığı

Orta

Soyulabilirlik

Orta

Puflaşma

Var

Çekirdeklilik

Az çekirdekli

Meyve Eti Rengi

Sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi, çok iyi

Meyve Suyu Durumu

Sulu

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 150-160

Tüketim Şekli

 

Endüstride Kullanımı

Var

 
    BAŞA DÖN
     
 

MEYER

 

     
 

 

 

 

  

 

 

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

Meyer

Tescil Durumu

Tescilsiz

Hasat Dönemi

Eylül ayında ekşi. kışın tatlı limon,ilkbaharda tatlı limon gibidir.

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Var

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

 -2

Muhafaza Durumu  

Yok

Ağaç Habitüsu

Orta büyüklükte

Dikenlilik Durumu

Yok

Periyodisite Durumu

Yok

Ekolojik Seçicilik

Yok

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

 10-12

Meyve Kabuk Rengi

Sarımsı portakal rengi

Pürüzlülük

Yok

Meyve Ağırlığı (gr)

120 gr

Kabuk Kalınlığı

İnce

Soyulabilirlik

Orta

Puflaşma

Yolk

Çekirdeklilik

Çekirdekli

Meyve Eti Rengi

Koyu sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi değil

Meyve Suyu Durumu

Sulu

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 120-140

Tüketim Şekli

Sofralık-sıkmalık

Endüstride Kullanımı

Yok

 
    BAŞA DÖN
     
 

YEDİVEREN

 

     
 

 

 

 

 

 

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

Yediveren

Tescil Durumu

Tescilsiz

Hasat Dönemi

Kış sonu-yaz başı

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Var

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

0

Muhafaza Durumu  

Yok

Ağaç Habitüsu

Orta büyüklükte

Dikenlilik Durumu

Yok

Periyodisite Durumu

Yok

Ekolojik Seçicilik

Yok

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

 10-12

Meyve Kabuk Rengi

Açık sarı

Pürüzlülük

Var

Meyve Ağırlığı (gr)

110-120 gr

Kabuk Kalınlığı

Orta

Soyulabilirlik

Orta

Puflaşma

Var

Çekirdeklilik

Az çekirdekli

Meyve Eti Rengi

Sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi,İyi

Meyve Suyu Durumu

Sulu

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 120-140

Tüketim Şekli

Sıkmalık-Sofralık

Endüstride Kullanımı

Var 

 
    BAŞA DÖN
     
 

KIBRIS

 

     
 

 

 

 

 

 

Ağaç ve meyve özellikleri

Tür

Limon

Çeşit

Kıbrıs

Tescil Durumu

Tescilli

Hasat Dönemi

Kasım ayı

Ağaç Üzerinde Kalma Durumu

Var

Soğuktan Zararlanma Eşiği (ºC)

0

Muhafaza Durumu  

Yok

Ağaç Habitüsu

Kuvvetli, dikine büyür.

Dikenlilik Durumu

Az dikenli

Periyodisite Durumu

Yok

Ekolojik Seçicilik

Yok

Ekonomik Verime Yatma Yaşı

10-12

Meyve Kabuk Rengi

Sarı

Pürüzlülük

Var

Meyve Ağırlığı (gr)

100-110 g

Kabuk Kalınlığı

Kalın

Soyulabilirlik

Orta

Puflaşma

Var

Çekirdeklilik

Az çekirdekli

Meyve Eti Rengi

Sarı

Tad ve Lezzet

Ekşi-İyi

Meyve Suyu Durumu

Orta

Verim (kg/Ağaç)(10-12 Yaşında)

 150-200

Tüketim Şekli

Sıkmalık-Sofralık

Endüstride Kullanımı

 

 
ÜRÜN FİYATLARI   BAŞA DÖN
     
HAZIRLAYANLAR Gülay DEMİR  
  Nejmettin KAYA